--- title: "Schilderachtige uitzichten in de Harz - Goslar vanaf de Klusfelsen" url: "https://www.harzinfo.de/nl/ervaringen/bezienswaardigheden/schilderachtige-uitzichten-in-de-harz/de-motieven/goslar-vanaf-de-klusfelsen" description: "Bekijk het Goslar vanaf de Klusfelsen door de ogen van een schilder en zie hoe het landschap door de eeuwen heen is veranderd." language: "nl" breadcrumb: "Root > Harzinfo > Ervaringen > Bezienswaardigheden > Schilderachtige uitzichten in de Harz > De motieven > Goslar vanaf de Klusfelsen" --- Goslar vanaf de Klusfelsen ========================== 1829 Het motief ---------- Dit schilderachtige uitzicht vraagt om een beetje rondzwerven, want ook al is de plek op de helling van de Peterberg snel gevonden, de helling is vandaag de dag geen park meer zoals op het schilderij, maar een bos met mooie oude beuken en essen. Het uitzicht op en de daarachter liggende is alleen hoger op de Petersberg mogelijk. Het vinden van de vijver vraagt om een extra rondje en een nauwkeurige verkenning van de rotsen sowieso. Terwijl bij de Teufelsmauer bij Thale zulke zandsteenrotsen vaker bewaard zijn gebleven en als legendarische herkenningspunten gelden, staat de Klusfelsen van Goslar helemaal alleen. Ook hij is een overblijfsel van een zee van ongeveer 120 miljoen jaar geleden, waarvan de samengeperste zandlagen 90 graden kantelden toen de breukblokken van de Harz zich omhoogtilden. Keizerin Agnes liet in de 11e eeuw naar verluidt in deze rots de Mariakapel inrichten toen ze op de berg het Petersklooster stichtte. Zelfs in de tijd van Bleuler woonde hier nog een kluizenaar. In 1983 hebben de inwoners van Goslar de kapel weer opgeknapt en ook een replica van het oude Mariabeeld geplaatst. Elk jaar met Kerstmis wordt hier een kerkdienst gehouden. - Johann Ludwig Bleuler Kunstenaar om 1829 ontstaan gekleurd contourets 47,4 x 65,0 cm Inventarisnr. Gr 104 uit de collecties van Schloss Wernigerode GmbH ### Wandeltip Veel te weinig bekend is een rondwandeling die vanaf het in het zuiden via de Maltermeistertoren aan de oostkant om Goslar heen naar de Petersberg en de Klusfelsen voert. Onderweg kom je tal van frambozen tegen en kun je genieten van prachtige uitzichten over de weiden op de oude binnenstad met de Palts, de Marktkirche en de Zwinger als belangrijke herkenningspunten. De terugweg kan door het stadscentrum worden genomen. (9 kilometer, 2,5 uur, bewegwijzerd) ### Over de kunstenaar Johann Ludwig Bleuler (1792-1850) werd geboren in Feuerthalen in een schildersfamilie. Deze Zwitserse plaats, niet ver van de Rijnwaterval, was destijds een begrip in heel Europa. Voor hun motieven reisden de broers en hun vader kriskras door Europa tot aan Sint-Petersburg. Het bijzondere was: ze tekenden alle onderwerpen zelf ter plaatse, waarbij ze natuurlijk soms al bekende uitzichten gebruikten. In de Harz vond Johann Ludwig Bleuler vier motieven de moeite waard om vast te leggen: Wernigerode, kasteel Falkenstein, Clausthal en Goslar vanaf de helling van de Petersberg met de Klusfelsen. Vanuit Feuerthalen leverde de familie Bleuler gezichten die zo groot en kleurrijk ingekleurd waren als olieverfschilderijen, maar toch als ets betaalbaar vermenigvuldigd konden worden. Wie zich geen schilderij kon veroorloven, greep naar de door Bleuler ingekleurde of met tempera met witpigment (gouache) glanzend overgeschilderde etsen. Wanneer daarna de stemmingen en de figuratie varieerden, had iedereen het gevoel een uniek exemplaar in handen te hebben. Laat ieder blij zijn met zijn Bleuler, waarin zoveel vakmanschap en zorg schuilt! Zoals Nathan de Wijze het in zijn beroemde ringparabel aanraadde. ### Ter vergelijking **Oehme & Müller naar H. Schultz, Goslar vanaf de Petersberg, rond 1840, lithografie, bladafmeting 50,7 x 61,7 cm, Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel Top., 18b:6** Klusfelsen Goslar, Schultz Op deze grootformaatlithografie is de helling van de Petersberg nog helemaal kaal; tegenwoordig is hij bebost en heb je slechts hier en daar een doorkijk naar Goslar. Kaal zoals de Rammelsberg op de achtergrond, die hier een beetje „verplaatst“ werd om in één gezichtslijn drie hoogtepunten van Goslar te tonen: vooraan de merkwaardige Klusfelsen met parkachtige omgeving, daarna de Breite Tor als goed versterkte toegang tot de torenrijke stad, en daarachter de bron van rijkdom – de berg met de beste ertsen van Europa, met een hoog zilvergehalte. **Georg Melchior Kraus, De kluizenaarshut bij Goslar, september 1784, krijttekening, grijs gewassen, 29,5 x 45,2 cm, Klassik Stiftung Weimar/Musea, Goethes bezit, KHz/AK 3217** Klusfelsen Goslar, Kraus De Klusfelsen behoorde ook tot de geologisch interessante plekken die Goethe en Georg Melchior Kraus tijdens hun wandeling door de Harz in september 1784 tekenden. De locatie van deze tekening kan snel worden bepaald vanaf zuidoostelijke richting, met achter je het hek van het huidige verzorgingstehuis. Wederom valt de nauwkeurigheid van de weergave op! De vergelijking laat echter zien dat de opvallend lichte verdieping, die op een bordje naast de plek als oeroud en cultisch wordt beschreven, nog geen 250 jaar oud is. Even in de werkelijkheid kijken helpt, zoals zo vaak! De tekening laat ook zien dat de rots aan de linkerkant vandaag een kwart mist. Gewoon afgezaagd, zodat het pad gemakkelijker begaanbaar werd. -