--- title: "Schilderachtige uitzichten in de Harz - Marmergroeve bij de Krockstein" url: "https://www.harzinfo.de/nl/ervaringen/bezienswaardigheden/schilderachtige-uitzichten-in-de-harz/de-motieven/marmergroeve-bij-de-krockstein" description: "Bekijk het Marmergroeve bij de Krockstein door de ogen van een schilder en zie hoe het landschap door de eeuwen heen is veranderd." language: "nl" breadcrumb: "Root > Harzinfo > Ervaringen > Bezienswaardigheden > Schilderachtige uitzichten in de Harz > De motieven > Marmergroeve bij de Krockstein" --- Marmergroeve bij de Krockstein ============================== 1812 Het motief ---------- De locatie van het schildersuitzicht bevindt zich op de Krockstein, niet ver van het Krockstein-uitzichtpunt, dat een weids uitzicht op de Brocken biedt. Precies daar, waar het opvallende gele bord van de Dennertanne het verhaal vertelt van de steengroeven op de Krockstein. Over de exacte plaats waar Caspar David Friedrich in juni 1811 heeft getekend, is al veel gespeculeerd. Maar het moet hier geweest zijn, want van Rübeland naar de Brocken loopt langs de Bode een historische schildersroute, en er bestaan zelfs grafische voorstellingen van deze steengroeve. Caspar David Friedrich is zonder twijfel de belangrijkste Duitse landschapschilder van de romantiek. Hij kwam uit Greifswald, maar bracht het grootste deel van zijn leven in Dresden door. Van de marmergroeve zijn twee zorgvuldige tekeningen bewaard gebleven, die hij op twee opeenvolgende dagen maakte. Ze tonen hoezeer hij gefascineerd was door het donkere, koele grotgat van een steengroeve. Maar hij verdiepte zich niet in het motief om toeristische redenen en ook niet om het als gezichtsaanzicht te verkopen. Het motief inspireerde hem tot boodschappen die ons en ons leven direct raken. Dat maakt hem zo groot, en dat voelen veel mensen tot op de dag van vandaag. Trouwens, het marmer uit de marmergroeven bij werd zeer gewaardeerd. Het was niet zuiver wit, maar varieerde van rood tot bruin. Er waren drie steengroeven op de Krockstein, die van 1715 tot 1889 in bedrijf waren. In de nabijgelegen marmermolen werd het verder verwerkt. - Caspar David Friedrich Kunstenaar 1812 ontstaan Olieverf op doek 49,5 x 70,5 cm Kunsthalle Hamburg te zien in de vaste tentoonstelling ### Wandeltip Het mooiste uitzicht van deze schilder is te bereiken door vanuit ongeveer een uur te wandelen. Eerst volg je het tot aan Neuwerk en vervolgens steek je in het dorp de Bode over. Daarna ga je verder over de gemarkeerde wandelroute omhoog naar de Krockstein. ### Over de kunstenaar Caspar David Friedrich (1774-1840) schilderde slechts één jaar na zijn tocht door de Harz vanaf het marmergroeve-motief het beroemde schilderij „Grafmonumenten van oude helden“. Het is de tijd van de door Friedrich verafschuwde Franse overheersing, en de marmergroeve bood hem het juiste kader voor een oproep tot verzet: de rotsen – beeldvullend, zonder de bij Friedrich anders zo fascinerende hemel – verhinderen dat de twee Franse soldaten verdergaan; een kille tocht waait hen uit de zwarte grotopening tegemoet. Daarbij een wit grafmonument van de Germaan Arminius. Die overwon in het jaar 9 de Romeinen, wat zoals bekend in het Teutoburger Woud en niet in de Harz gebeurde. Maar daar gaat het Friedrich niet om, hij wil geen gezichtsuitdrukking schilderen, maar zijn gedachten in beelden uitdrukken. Daarom herinneren ook andere oude en nieuwe grafmonumenten eraan dat er offers moeten worden gebracht voor het voortbestaan van de Duitse gemeenschap. Negen jaar later schilderde Friedrich een heel andere boodschap, inmiddels is het de tijd van de restauratie. De grot wordt een toevluchtsoord voor twee wandelaars. Uiteindelijk herhaalde hij het motief nog eens twee jaar voor zijn dood. ### Ter vergelijking **Caspar David Friedrich, Marmergroeve bij Rübeland, 27 juni 1811, potlood, aquarel, potloodraster, op sommige kruispunten met een naald doorprikt, 19,2 x 24,5 cm, Albertina Wenen, inv.nr. 28628** Marmorbruch, Friedrich Caspar David Friedrich maakte in de Harz zeer zorgvuldige natuurstudies, maar hij schilderde nooit een herkenbaar uitzicht, een zogenaamde veduta. Zijn eis aan schilders gold vooral voor hemzelf: *„De schilder moet niet alleen schilderen wat hij voor zich ziet, maar ook wat hij in zichzelf ziet. Ziet hij niets in zichzelf, dan moet hij ook niet schilderen wat hij voor zich ziet.“* Zo kon hij zijn natuurstudies in de loop van zijn leven steeds weer tevoorschijn halen als een verzameling innerlijke belevenissen en ze verbinden met nieuwe boodschappen. **Caspar David Friedrich, Harzgrot (Marmergroeve in de Harz), ca. 1837, penseel in bruin over potlood op handgeschept papier, 34,2 x 43,8 cm, Koninklijke Bibliotheek Kopenhagen, Sign. I, 3a-3** Marmorbruch, Friedrich Tegen het einde van zijn leven, rond 1837, schilderde Caspar David Friedrich de steengroeve nog eens op groot formaat met penseel en bruine inkt. Het was een opdracht van de Deense prins Christian Friedrich, de latere koning Christian VIII. De uitsnede is kleiner gekozen, de grot van dichtbij gezien, zonder mensen, en met een bijna pijnlijke precisie in de details en in het samenspel van het helderste licht en het donkerste bruin. De duisternis van de grot heeft een gevaarlijke zuigkracht, terwijl het zonovergoten landschap er tegenover het leven belooft. De voorstelling laat zich interpreteren als een gelijkenis van de twee polen: leven en dood. -