© Fotoweberei & Schloß Wernigerode GmbH

Alexisbad vanaf het Vredesmonument

1830

Het motief

Dit schilderachtige uitzicht kijkt vanaf een heuvel neer op het oudste kuuroord van de Harz. Twintig jaar eerder, in 1811, was het geopend. De streek behoorde tot het kleine vorstendom Anhalt-Bernburg met de nevenresidentie Ballenstedt. Het idee voor het kuuroord ontstond uit de zoektocht naar nieuwe inkomstenbronnen.

Hier bevindt zich het mooiste deel van de Selketalweg; het pad loopt als een klippenroute hoog boven de rivier. Pas bij een tweede blik herkennen we het oude kuuroord. Een zes verdiepingen tellend hotelgebouw uit de DDR-tijd en een laagbouw uit de jaren 1990 ervoor doorbreken de verhoudingen; daarvoor moest het oude kuurhuis wijken. Behouden gebleven zijn echter: links het badhuis uit 1817, in het midden van het beeld de promenade, en rechts het barokke tolhuis, waarvan alleen het dak te zien is. De muren van het logeerhuis zitten nog in het pittoreske, helaas vervallen Reichsbahnhotel. Het best bewaard is het oude herenhuis in Zwitserse stijl, helemaal achteraan op de afbeelding; het is gerestaureerd en doet nu dienst als hotel.

Direct naast ons staat het vredesmonument uit 1954, dat Paul Einecke (1885-1973) uit Harzgerode heeft ontworpen. Destijds stond men nog onder de frisse indruk van de Tweede Wereldoorlog en hoopte men vol verzoeningsgezindheid op een verenigd Duitsland zonder IJzeren Gordijn en Koude Oorlog. De twee onderste treden van het vredesmonument zijn afkomstig van het vroegere monument met het IJzeren Kruis, zoals op het schilderij te zien is. Het kruis werd in 1818 opgericht maar is sinds 1945 verdwenen.

Alexisbad, Anonym
© www.kollerauktionen.ch
Anoniem

Kunstenaar

rond  1830

ontstaan

Olie op metaal

14 x 20 cm

Koller Veilingen

...

Wandeltip

De Selketal-Stieg is tussen Alexisbad en Mägdesprung een historische wandelroute uit de beginperiode van het kuuroord, die langs veel uitzichtspunten voert. Er zijn de Schönsicht, de Luisentempel, het Schlotheimplatz met het Berkenhuisje, de Köthener Hütte of de Verlovingsurne (stempelplaats 77 van de Harzer Wandernadel). Vanuit Alexisbad en Mägdesprung is een verder rit mogelijk met de Selketalbahn.

Meer over het IJzeren Kruis van Alexisbad

Vroeger stond het IJzeren Kruis op vier treden, zoals het schilderij laat zien. Het was een symbool van het succesvolle einde van de Franse bezetting. De jaren 1806-1815 hadden grote economische en sociale onzekerheid gebracht en onverwachte krachten voor de bevrijdingsstrijd in alle mensen losgemaakt. Prins Alexander van Anhalt-Bernburg volgde dus helemaal de geest van de tijd toen hij het uitkijkpunt van zijn nieuwe badplaats bekroonde met het bekende symbool. Hij gebruikte daarvoor een ontwerp van de Pruisische bouwmeester Karl Friedrich Schinkel. Omdat zijn dochter Luise getrouwd was met een Pruisische prins, liet hij ook een Pruisischgezinde gedenkplaat aanbrengen, die goed te zien is op het schilderij: „Aan zijn dierbare, enige schoonzoon / Friedrich, prins van Pruisen / gewijd door Alexius, hertog van Anhalt. / MDCCC IXV III“. Veel welgestelde gasten van het bad kwamen trouwens uit Pruisen, meer precies uit Berlijn, en zullen deze herinnering aan hun thuisland met genoegen hebben opgezocht.

Anoniem, Alexisbad op een skatkaart, 1884, gedrukt bij Lattmann Goslar, Pruisisch blad, Goslarer Museum, te zien in de permanente tentoonstelling

Alexisbad auf einer Skatkarte
©  Goslarer Museum

De locatie bevindt zich bij het IJzeren Kruis, dat in die tijd echter niet zo veel betekenis meer had en daarom op een zo kleine afbeelding gewoon werd weggelaten.

Friedrich Jügel naar Johann Heinrich Hintze, Uitzicht op Alexisbad vanaf het Schlotheimplatz met de Berkenhut, 1828, aquatint, bladafmeting 20,3 x 24,8 cm, Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel, inventarisnr. Top. 1:4,1 

Blick auf Alexisbad vom Schlotheimplatz mit der Birkenhütte von Hintze
© Herzog August Bibliothek Wolfenbüttel

Op dit uitzicht op Alexisbad vanuit het zuiden is het IJzeren Kruis te zien, daarachter het huisje met het uitzichtpunt. De kopergraveur Friedrich Jügel (1772-1833) werkte hier naar een voorbeeld dat Johann Heinrich Hintze (1800-1861) rechtstreeks in Alexisbad maakte. Hij was hier dus aanwezig, overigens een Berlijner. Misschien heeft hij daarom het kruis zo buiten proportie benadrukt?