Initiatief "Der Wald ruft" 

Onze bossen moeten zich aanpassen aan de acute en snelle klimaatveranderingen. Voor zo’n aanpassing hebben complexe ecosystemen zoals het bos echter veel bosgeneraties nodig, die 100 tot 200 jaar of langer kunnen duren. Door hun lange generatiewisselingen staan bosecosystemen dus onder bijzonder grote druk.

Sparren zijn oppervlakkige wortelaars en daardoor gevoelig voor stormen. Bovendien hebben sparren veel water nodig om te groeien. Tegelijkertijd is water ook nodig voor de productie van hars, bijvoorbeeld om de schorskever af te weren. Na de orkaan Frederike en de droge zomers van 2018 tot 2020 werden de verzwakte sparren daardoor vatbaarder voor een aantasting door de schorskever. Problematisch zijn vooral de neerslagtekorten tijdens het groeiseizoen. Daarnaast groeien er vandaag nog veel sparrenbossen buiten hun natuurlijke verspreidingsgebied. De te warme locaties of slecht doorwortelde bodems vergroten de gevoeligheid van deze sparrenbossen.

Veel van de zuivere sparrenbossen werden direct na de Tweede Wereldoorlog geplant. Destijds waren zij de enige snelgroeiende boomsoorten waarvan het zaad in grote hoeveelheden beschikbaar was en waaruit planten voor herbebossing konden worden gekweekt. Het telen van veeleisendere boomsoorten op de grote open vlaktes met hun extreme klimatologische omstandigheden was bovendien niet mogelijk. Het hout van de sparren was hard nodig voor de wederopbouw en de economische groei.

De boswachters zijn al enkele decennia bezig de zuivere naaldbossen te "herbouwen". Ze kiezen daarbij voor standplaatsgeschikte en gevarieerde loof- en naaldboomsoorten die zich beter kunnen aanpassen aan de klimaatveranderingen. De omvorming van het bos en de groei van de bomen kost echter tijd, waardoor veranderingen pas na verloop van tijd zichtbaar worden.

Nationale parken beschermen natuurlijke processen. Juist door het toestaan van verval- en instortingsfasen creëren ze waardevolle leefgebieden die anders zeldzaam zijn geworden. Daarom blijft het hout in het gebied van het Nationaal Park Harz grotendeels in het bos. Zodra de schors is afgevallen, zitten er geen schorskevers meer in het dode hout. De jonge kevers zijn allang uitgevlogen en hebben andere gastbomen gezocht. Dood hout vormt een belangrijke leefruimte voor schimmels, insecten, vogels en vleermuizen.
 

Ook in productiebossen blijft dood hout om ecologische redenen liggen. Staand dood hout kan echter bij herbebossing en later bosonderhoud gevaarlijk zijn voor mensen. Om veiligheidsredenen moet het daarom op veel plekken worden verwijderd.

Omdat de toekomstige ontwikkelingen onduidelijk zijn, is er op deze vraag geen algemeen antwoord te geven.

In het nationaal park wordt slechts op enkele plaatsen ingegrepen in de natuurlijke processen. Zo verandert het bos hier weer in een wild natuurlijk bos.
 

In de productiebossen wordt het bos actief veranderd door de zogenaamde bosomvorming. Hierbij worden zuivere naaldbossen omgevormd tot stabielere gemengde bossen met bomen van verschillende leeftijden. Dit gebeurt door aanplant en natuurlijke verjonging, zoals zaadval en inzaaiing. De variatie aan boomsoorten in het bos moet helpen de aanpassingskracht aan het toekomstige klimaat te vergroten.

In de hogere delen van de Harz is de spar van nature inheems en zal daarom ook in de toekomst de belangrijkste boomsoort blijven, naast de lijsterbes. In lagere gebieden zullen vooral loofbomen zoals beuk, bergesdoorn, lijsterbes, wilg, es en eik weer vaker groeien.

Aan de ene kant worden de bossen bedreigd door de klimaatverandering, maar aan de andere kant verlagen ze ook het CO2-gehalte in de lucht. Bomen en bossen onttrekken tijdens hun groei het klimaatschadelijke CO2 aan de atmosfeer. In het hout van de bomen en in de bodem slaan bossen dus grote hoeveelheden CO2 op en leveren daarmee een positieve bijdrage aan de klimaatbalans.

Zowel het Nationaal Park Harz als de staatsbosbeheerders en particuliere boseigenaren nemen hun verplichtingen voor verkeersveiligheid zeer serieus en werken aan het onderhoud van het netwerk van bospaden, aan bosbeheer, houtkap en aan de behoeften van bezoekers van het bos.
 

Toch vragen we je, voor je eigen veiligheid, om de gedragsregels van de bosetiquette vóór en tijdens je bosbezoek in acht te nemen en rekening te houden met eventuele afsluitingen & omleidingen.

Schorskevers zijn een natuurlijk onderdeel van het bosecosysteem en zijn altijd al in het bos aanwezig geweest. Ze vestigen zich op verzwakte, afstervende of omgevallen bomen en verspreiden dan een geurstof die andere schorskevers aantrekt. Droge jaren bevorderen de voortplanting, waardoor de schorskevers zich bovengemiddeld sterk konden verspreiden in de verzwakte sparren.

Je kunt een schorskeverplaag aan de boom herkennen aan boormeel, afgevallen groene naalden, verkleurde boomkronen, loslatende schors of sporen van spechten die op zoek zijn naar larven onder de schors.

Een vrouwtjesschorskever kan samen met haar nakomelingen en kleinkinderen binnen één jaar honderdduizenden nakomelingen voortbrengen. In een droog en warm jaar kunnen tot wel drie generaties schorskevers opgroeien. De afweer van een boom komt echter al tot stilstand bij een aantasting van ongeveer 200 kevers. Na de overwintering vliegen de kevers in het voorjaar uit zodra de luchttemperatuur 16 graden bereikt.

Het broedpatroon van de grote acht-tandige sparrenbastkever lijkt op een geopend boek – daarom wordt de kever ook wel boekdrukker genoemd. Het broedpatroon van de kleinere 'kopergraveerder' is daarentegen stervormig en doet, zoals zijn naam al zegt, denken aan kopergravures.

Vanaf het voorjaar kunnen kevers in het productiebos met vallen en chemische lokstoffen worden gevangen om de populatie van meet af aan in te perken. Bij een massale plaag helpen zulke maatregelen echter maar beperkt.