© Fotoweberei & Schloß Wernigerode GmbH

Blankenburg 

1810

Het motief

De locatie van dit schilderachtige uitzicht is de Teufelsmauer bij Blankenburg. Aan het oostelijke uiteinde staat de Großvaterfelsen, naast hem daalt het terrein steil af naar de stad. Zo werd dit natuurlijke balkon in de 19e eeuw de favoriete plek voor de vele Blankenburg-gezichten. De afbeelding van de Deense tekenaar is een van de vroegste voorstellingen vanaf hier en iets heel bijzonders. Eckersberg geeft de Großvaterfelsen meer dan de helft van het schilderij. De rots was toen al sterk verweerd door wind en weer, maar nog niet gemakkelijk te beklimmen. Zo’n interessante voorgrond, die het eigenlijke uitzicht bijna verbergt, is een geliefde schildertruc en wekt nieuwsgierigheid naar wat verborgen blijft.

Kasteel en stad lijken vervreemd. Blankenburgs grote tijd als hertogelijke, Brunswijkse nevenresidentie, waar men zijn imago probeerde te verbeteren door huwelijken met Spanje of Rusland en het kasteel uitbreidde, was toen allang voorbij. Kasteel en tuinen bleven bewaard, Blankenburg was een kleine ambtenaren- en pensionarissenstad. Het voor de kleine stad veel te grote kasteel kan worden bezichtigd; een vereniging zet zich al jaren in voor de restauratie ervan.

Blankenburg von Eckersberg
© States Kunst Museum Kopenhagen
Christoffer Wilhelm Eckersberg

Kunstenaar

1810

ontstaan

Pen en penseel in grijs en lichtblauw over potlood op papier

24,4 x 19,2 cm

Statens Museum for Kunst, Kopenhagen

Inv.nr. KKSgb4045

Wandeltip

Wie eenmaal boven bij de Grootvaderrots is (stempelplaats van de Harzer Wandernadel), moet zeker niet nalaten om langs de Duivelsmuur op de bergkam van de Heidelberg te wandelen, met haar zandstenen rotsblokken, warrige dennen en prachtige uitzichten tot aan Timmenrode. Je komt langs de Grootmoederrots, die er hier natuurlijk ook is. Dankzij de goede bewegwijzering kun je hier de langeafstandswandelroute Noordzee – Mazurië volgen.

Over de kunstenaar

Christopher Wilhelm Eckersberg (1783-1853) is de beroemdste Deense schilder van de 19e eeuw. Hij was pas 27 jaar oud en onderweg van Kopenhagen naar Parijs toen deze tekening ontstond. De Harz betekende zijn eerste bergervaring, want de hoogste Deense berg is slechts 172 meter hoog. Maar Eckersberg had haast en lijkt niet lang gebleven te zijn; dit is een van slechts twee Harz-tekeningen die in het museum van Kopenhagen bewaard zijn gebleven. Hij werd aangetrokken door de beroemde classicistische schilders in Parijs, zoals Jaques Louis David, en later ging hij ook naar Italië, waar hij zeven jaar bleef. Daarvoor had hij een beurs gekregen, waarvoor hij zich lang had ingespannen. Eerder had hij jarenlang gesukkeld met opdrachten voor grafisch drukwerk. Pas in 1809, na de dood van Nicolai Abildgaard, de directeur van de Academie in Kopenhagen, lukte het – uitgerekend met een slecht schilderij.

Later slaagde hij in alles wat hij zich voornam. Geschiedenis, portret, naakt, landschap. Hij doordrenkte dit alles met zijn precieze weergave, gevoed door nauwkeurige observatie. Overdrijving en romantisering lagen hem niet. In 1817 werd hij professor en docent aan de Kunstacademie van Kopenhagen. Door zijn vele leerlingen verspreidde zijn roem zich overal, zodat met hem het Deense Gouden Tijdperk in de schilderkunst begon.

Ter vergelijking

Anoniem, De Grootvaderrots en Blankenburg, ca. 1835, gouache op papier, 65 x 93 cm, particuliere collectie

Der Großvaterfelsen und Blankenburg, Anonym
© Privatbesitz

Onze anonieme schilder toont een bezoeker die op de Grootvaderrots is geklommen en zich aan een dunne leuning vasthoudt. Als teken van het bezit van Brunswijk is de Welfenvlag gehesen, waarvan het blauw overeenkomt met de hemel en de verre heuvels aan de noordkant van de Harz. Het uitzicht op het kasteel en de stad omlijst de kunstenaar schilderachtig met twee dunne boompjes.

Eduard Meyerheim, Uitzicht vanaf de voet van de Grootvaderrots op Blankenburg, 1840, olieverf op karton, 20,4 x 30,1 cm, Neue Pinakothek München inv.nr. 8764, origineel in kleur

Aussicht vom Fuße des Großvaterfelsens auf Blankenburg von Meyerheim
© Neue Pinakothek München

Eduard Meyerheim (1808-1879) kwam uit een toen bekende schildersfamilie; ook van hem bestaan veel schilderijen met motieven uit de Harz. Dit werk is waarschijnlijk een olieverfschets die in de natuur is ontstaan. Het toont slechts enkele rotsen naast de Grootvaderrots, niet de rots zelf. Meyerheim is naar voren gegaan om ons een wijds landschapspanorama van de noordelijke Harzbergen te laten zien, met het Blankenburger slot in de richting van Heimburg. Overigens had hij een hechte vriendschap met de zeven jaar jongere Adolph Menzel.