© Fotoweberei & Schloß Wernigerode GmbH

Kasteel Hohnstein

1800

Het motief

Zeer schilderachtige hoge ruïnemuren kenmerken Burcht Hohnstein. Natuur en ruïne vormen samen een idyllische klank. Precies dat heeft de onbekende kunstenaar gevoeld en de nauwkeurigheid laten varen. Daarom is zijn schilderpositie niet vast te stellen. We kiezen daarvoor de binnenplaats van de bovenburcht onder de oude beuk, die een nakomeling zou kunnen zijn van die slanke bomen op de ets. Overal is er een wijds uitzicht, niet alleen vanaf de weer opgemetselde toren.

De burcht was de stamzetel van de heren van Hohnstein, die in de 13e eeuw een leidende positie in de Zuid-Harz verwierven. Tot aan Scharzfeld en Lauterberg in het westen, Rothenburg en Artern in het oosten en Sondershausen in het zuiden. Maar het geslacht raakte verdeeld en stierf uit. Hohnstein ging over naar de heren van Stolberg, die de burcht tot een van de grootste in de Harz uitbouwden. Met de ontwikkeling van kanonnen tijdens de Dertigjarige Oorlog kwam daar een einde aan. Tegenwoordig trekken, naast de romantiek van de ruïne, een herberg met uitzichtsterras en prachtige loofbossen met kronkelende paden, beneden het charmante Neustadt.

Anonym
© Sammlung Bode, Hamburg
Anoniem

Kunstenaar

rond  1800

ontstaan

gekleurd contourgravure

uitgegeven bij Morasch in Dresden, plaatformaat 35,5 x 25,7 cm

Verzameling Bode

Hamburg

Wandeltip

Een klim vanaf Neustadt is zeker de moeite waard, maar wie ongestoord wil wandelen, vermijdt beter de parkeerplaats bij het Waldbad en het gebruik van de toegangsweg omhoog. Mooier is de klim over het in 2005 aangelegde natuurleerpad vanaf het kasteel van Neustadt of vanaf het Löns-pad, met uitstapjes niet alleen naar de Hohnstein, maar ook naar de Heinrichsburg. (Rondwandeling zonder de uitstapjes: 5,5 kilometer lang) Zo kun je hier en daar de aanwezigheid ontdekken van de rode porfier op de hellingen, waaruit het kasteel is gebouwd.

Ter vergelijking

Albumblad met een afbeelding van de kasteelruïne Hohenstein, rond 1820, ets, uitgegeven bij Wiederhold Göttingen, afbeeldingsgrootte 7,6 x 13,0 cm, uit de collecties van Schloss Wernigerode GmbH

Wiederhold
© Schloß Wernigerode GmbH

Een albumblad herhaalde twintig jaar later onze blik als schilder heel getrouw. Alleen de schapen veranderden van houding. Wat is een albumblad? Een betaalbare vondst voor iedereen die niet zelf iets in albums of herinneringsboeken wilde schilderen, maar gebruik wilde maken van een al gereproduceerd uitzicht dat alleen nog van een spreuk en een opdracht hoefde te worden voorzien. Dat was erg populair onder studenten. Göttingen was een universiteitsstad en uitgever Johann Carl Wiederhold ontdekte deze marktkans, die voor hem een belangrijk werkterrein werd.

Naar een tekening van Carl Duval, Neustadt en Burg Hohnstein, 1841, ingekleurde lithografie, afbeeldingsgrootte 10,2 x 17,8 cm, uit: 

Duval
©  Sammlung Städtische Museen Nordhausen

uit: Thüringen en de Harz, met hun bijzonderheden, volksverhalen en legenden, Sondershausen 1841, collectie Städtische Museen Nordhausen, inv. nr. V 1357 K2

Gustav Adolf Leibrock prijst in 1860 in zijn wandelboek voor de Harz ook kasteel Hohnstein: „De Hohnstein behoort tot de mooiste en meest bezienswaardige punten … Het uitzicht vanaf deze ruïnes boeit bijna nog langer dan de ruïnes zelf.“ Er bestaan veel afbeeldingen van kasteel Hohnstein; ook schilders als Wilhelm Eichler, Georg Heinrich Crola of later Richard Thierbach maakten schilderijen ervan. De uit Nordhausen afkomstige schrijver en lithograaf Carl Duval (1807–1853) heeft waarschijnlijk zijn standpunt op de wijnberg gekozen en kan zo het Neustädter Schloss – een barok gebouw uit de 18e eeuw, dat tot op de dag van vandaag liefdevol door een vereniging wordt onderhouden – en de ruïnes van het kasteel erboven samen op één beeld tonen.