© Fotoweberei & Schloß Wernigerode GmbH

Nordhausen

1840

Het motief

Dit schilderachtige uitzicht in het noorden van de stad ligt vandaag midden in Nordhausens mooiste villawijk. Op slechts een paar stappen afstand bevindt zich bijvoorbeeld de in 1907 in jugendstil gebouwde villa van het Kunsthaus Meyenburg, die sinds 2002 met haar kunsttentoonstellingen een nieuwe culturele locatie vormt. Het gebouw zou op ons schilderij linksachter staan, ongeveer daar waar de schapen grazen. Daarachter rijzen op het schilderij enkele populieren op en markeren ze de nog steeds bestaande Stolberger Straße. In de verte ligt de Kyffhäuser en daarnaast een prachtige volle maan. Vanuit het centrum van Nordhausen zijn St. Petri, St. Blasii en helemaal rechts de Schützenturm te herkennen; de schoorsteen in het midden van het beeld behoort tot de brouwerij Hagen. Voor die brouwerij lagen vroeger herbergen, want de schilder stond, net als wij vandaag, aan de rand van het zogenaamde Gehege. Dat was het favoriete wandelgebied van de inwoners van Nordhausen. Ze plantten de bomen daar al in 1740 en zorgden ervoor dat geen veeweide de mooie aanleg zou vernielen. Het wandelen buiten de stadspoorten, het waarnemen van het schone en het verzorgen ervan werd een burgerlijke vanzelfsprekendheid – vooral in Nordhausen, want het is een oude rijksstad.

Eichler
© Sammlung der Städtischen Museen Nordhausen
Wilhelm Eichler

Kunstenaar

rond  1840

ontstaan

olieverf op doek

45 x 70 cm

inv.nr. V 3286 K1

Collectie van de stedelijke musea van Nordhausen

Wandeltip

Wanneer heb je voor het laatst gewoon de voordeur achter je dichtgetrokken en ben je gaan wandelen? Nordhausen, deze stad die begin april 1945 zo zwaar werd getroffen door Anglo-Amerikaanse bommen, heeft enorme inspanningen geleverd voor de wederopbouw. Oud en nieuw staan naast elkaar en nodigen uit om te vergelijken. Er zijn verrassend veel wandelpaden weg van de straten; van noord naar zuid vormen ze een mooie route: via Park Hohenrode en het stadspark, het Gehege en de Promenade naar het stadscentrum en vandaar verder langs de Zorge tot aan het strandbad en het Möwensee. (ca. 7 kilometer, 1½ uur)

Over de kunstenaar

We weten maar weinig over Wilhelm Eichler, maar genoeg om ons te kunnen voorstellen dat hij de schilderkunst met bescheidenheid en grote toewijding diende. Hij kwam uit het nabijgelegen Ellrich, groeide op in Nordhausen, maar kreeg van zijn ouders niet veel financiële steun. Toch ging hij eind jaren 1820 naar Berlijn om schilderkunst te leren. Peter Ludwig Lütke was destijds professor in landschapschilderkunst in Berlijn en droeg aan de jonge man zijn liefde voor detail en de zorgvuldige schildertechniek van glaceren over. Eichler bleef daar zijn hele leven trouw aan, ook toen anderen hun penseel al sneller hanteerden. We vinden hem in Nordhausen op verschillende adressen terug als schilder; ook probeerde hij het enkele jaren als fotograaf en schilderde hij planten voor de in de stad bekende botanicus Wallroth. Totdat zijn ogen op latere leeftijd zwakker werden. In 1872 stierf hij in Nordhausen, kinderloos, waardoor de stad Nordhausen een aantal van zijn schilderijen erfde, die hier nog steeds bewaard worden en in speciale tentoonstellingen te zien zijn.

Ter vergelijking

Wilhelm Eichler, Concert in het park. Herinnering aan 20 juni 1861, olieverf op doek, 47 x 58 cm, collectie van de Städtische Museen Nordhausen, inv.nr. V 3841 K1

Eichler
© Sammlung der Städtischen Museen Nordhausen

Al in 1830 vonden er in het Nordhäuser Gehege, het tegenwoordig oudste natuurpark van de stad, de eerste avondconcerten plaats. In 1852 werd er een aan de voorkant open concertzaal gebouwd. De voorstelling van een zomerconcert oogt verrassend modern. Er wordt eten aan de tafels geserveerd, sommige burgers flaneren, anderen staan en luisteren naar de muziek. Een vuur en reeds aanwezige gaslantaarns verlichten het park, gaslampen ook de muziektent. Deze muziektent is bewaard gebleven en wordt tot op heden voor evenementen gebruikt.

Wilhelm Eichler, Uitzichttempel in het park, rond 1860, olieverf op doek, 19 x 24 cm, collectie van de Städtische Museen Nordhausen, inv.nr. V 3276 K1

Eichler
© Sammlung der Städtischen Museen Nordhausen

De schrijver Carl Duval schreef in 1839 over het park, de voormalige Geiersberg, niet alleen dat vrouwen, als ze wilden bewegen, naar de Geiersberg gingen, maar ook het volgende: “... Welke som zou men in Berlijn of Hamburg betalen om zo’n buitengewoon charmant punt, zo’n met de mooiste bomen pronkende heuvel in de buurt te hebben. Tussen de prachtigste boompartijen wandelt men alsof men in een groene kathedraal is.”