Harz Keramiek Altenau

Waar klei tot leven komt

De laatste meters omhoog zijn steil. Dan eindigt de smalle weg direct voor het atelier, waar een bord in het raam uitnodigt om het knusse huisje aan de bosrand van Altenau binnen te gaan. De wat verborgen Harz Keramik Altenau wil gezocht, gevonden en ontdekt worden!

Het rijk van klei strekt zich uit over de hele begane grond. Hoe verschillend de werken van Irene Schukies ook zijn, één ding hebben ze gemeen: de klei. "Deze grondstof is fantastisch, een materiaal met bijna onuitputtelijke mogelijkheden voor creatief werk," zegt de levendige vrouw uit het Rijnland enthousiast terwijl ze met haar handrug door haar opgestoken haar strijkt. Haar vingers glanzen nog grijs en vochtig van het draaien aan de pottenbakkersschijf, die zich direct achter de openstaande deur in het atelier bevindt. Irene Schukies heeft het pottenbakken vanaf de basis geleerd. "Aan het begin van mijn opleiding moest ik een half jaar lang alleen kopjes draaien," herinnert ze zich lachend. Van haar vakmanschap en vaardigheid kunnen we ons direct overtuigen: ze zit op een klein krukje in een hoek van het atelier. Voor haar draait de schijf met een klomp klei die ze van een blok van tien kilo heeft afgesneden. Het materiaal dat ze gebruikt is een speciale kleimengeling uit Rijnland-Palts. De leverancier had in het begin behoorlijke moeite met de nauwe, steile weg. Inmiddels manoeuvreert de chauffeur zijn vrachtwagen vakkundig en met vaart achteruit tot aan het huis op de berg.

Het oude huisje had meteen Irene Schukies’ hart veroverd. "We hadden in veel regio’s van Duitsland gezocht naar een nieuw thuis en een nieuwe werkplek," vertelt haar man, Christian Zineker. "Aan de voet van de Mühlenberg in Altenau zijn we nu neergestreken." En inmiddels zijn ze ook echt aangekomen, ook al verloopt het niet altijd zonder wrijving wanneer "vrolijke Rijnlanders" botsen op de wat terughoudende bewoners van de Oberharz. Hij zet zich in aan de Altenauer Ronde Tafel, sinds 2017 zelfs als woordvoerder, is lid van de plaatselijke toeristenvereniging en was in 2019 medeoprichter van de Altenauer Bürgerverein e. V. Zij heeft via het Typisch Harz-netwerk inmiddels veel waardevolle contacten gelegd met gelijkgestemden uit de regio. 
 

Van dansmarieke tot creatieve geest

Typisch Harz – Harz-Keramik Altenau | Die Wandung einer Vase wird modelliert
© Thorsten Schmidt, Schmidt-Buch-Verlag

De kleiklomp draait op de schijf; bevochtigd door de natte handen van Irene Schukies. Krachtig drukt ze soms haar vingers, soms haar handpalmen in het eigenzinnige materiaal en geeft de nog vormeloze massa een zwaartepunt. Van daaruit ontstaat langzaam symmetrie. Alles is in snelle, draaiende beweging. Nu oefenen eerst de duimen van boven druk uit op de natte massa, daarna de vingers. Er ontstaat een opening, die groter en dieper wordt. Irene Schukies is uiterst geconcentreerd. De spieren in haar hele bovenlichaam werken zichtbaar intens. Er groeit een wand. En dan komt, snel omhooggestuwd, een cilindrische holle vorm los. Het doel wordt zichtbaar: een vaas.

De kracht van de beweging uit het maakproces brengt Irene Schukies over in haar motieven. Zo ontstaan bijvoorbeeld momentopnamen van bewegende dieren als appliques op mokken. Drang naar beweging, zin om te dansen. Al als kind testte Irene Schukies als majorette jaren lang grenzen uit en werd ze met haar groep zelfs Duits kampioen gardedans. "We hebben allemaal genoten van het applaus op het podium", herinnert ze zich. "Maar het succes kwam alleen door echt hard trainen." En door discipline. Daar profiteert ze nu nog van. 

Na school werkte ze als verkoopster in de textieldetailhandel en leidde ze een filiaal. Al snel merkte ze dat ze naar iets anders verlangde. Ze sloot zich aan bij alternatieve kunstenaars die in een stilgelegde stucfabriek in Bonn woonden en werkten. "Hier mocht ik zijn wie ik ben," zegt Irene Schukies met glanzende ogen, "en vooral besefte ik wat me gelukkig maakt. Het was het ambachtelijke, het lichamelijke." Ze werkte in verschillende ambachten en ontdekte het pottenbakken voor zichzelf. Na haar opleiding in een middelgroot bedrijf, dat al snel werd weggevaagd door de vloed van goedkope keramiek uit het Verre Oosten, studeerde ze design aan de Fachschule Keramik bij Koblenz. "Daar kreeg ik veel creatieve inspiratie en leerde ik vooral de techniek van het maken van gipsvormen." Dankzij haar gedegen opleiding kan ze haar aardse ideeën nu naar keuze op de schijf draaien, in een vorm gieten of vrij opbouwen. Of ook meerdere technieken combineren. Zo ontstaat bijvoorbeeld het unieke servies van de met Typisch Harz bekroonde serie van kopjes, bekers, kommen, schalen, borden, kannen, kruiken, dozen...

Ambacht dat verhalen vertelt – elk stuk is uniek

Typisch Harz – Harz-Keramik Altenau | Am Modell der Selfie-Tasse
© Thorsten Schmidt, Schmidt-Buch-Verlag

Bij de draaiende schijf gebruikt Irene Schukies ondertussen een schraper om de bolle vorm van de vaas uit te werken. De cilinder loopt breed uit, er ontstaat een soort korte hals. Ze steekt haar vuist in de donkere opening, haar hele onderarm verdwijnt. De schijf draait razendsnel door, terwijl de wand en de bodem van het vat worden gevormd. Dun en breekbaar. Hoogwaardig. De pottenbakster moet evenveel kracht als gevoeligheid opbrengen. Dat heeft ze jarenlang geoefend – bij het pottenbakken, maar ook bij dansen, tekenen, modelleren en zelfs bij het schrijven van lyrische teksten. Ze legt zich niet vast, maar zoekt in de verschillende kunstvormen naar wat bij haar past, om dat mee te nemen naar de volgende fase van haar ontwikkeling. Veel van wat Irene Schukies tot nu toe in haar leven heeft ondernomen, is kunst of raakt aan het terrein van de kunst. Toch ziet ze zichzelf niet als kunstenares: "Dan voel ik me beperkt, onderworpen aan de dwang van het commerciële kunstbedrijf," zegt ze nadenkend. "Ik wil vooral mijn ideeën en visies realiseren. Daarom zie ik mezelf gewoon als een creatieve."  

De vaas op de pottenbakkersschijf heeft haar definitieve vorm bereikt. Er volgt nog wat "fijnslijpen", dan remt Irene Schukies de schijf af en zet het vat op een tafel naast andere ruwe vormen om te drogen. Na ongeveer acht uur zullen ze "leerhard" zijn en kunnen ze verder bewerkt worden. Misschien met een hert, lynx of wild zwijn, om de populaire Harz-serie aan te vullen. "Ik zoek het oorspronkelijke," legt Irene Schukies uit. "In de Harz heb ik het gevonden," en ze reikt ons een afgewerkte melkkan met eekhoornmotief aan. De kan combineert in uiterlijk en gevoel duidelijk traditioneel ambacht met een moderne geest. Het oor en de eekhoornapplicatie bootsen vezelig bruin hout na en voelen ook zo aan, terwijl de kan zelf door de lichte glazuur bescheiden blijft. 

In de beginjaren was Harz Keramik Altenau veel te vinden op markten en in winkels in de regio. Tegenwoordig loopt de verkoop voornamelijk via de winkelruimte van het atelier en via de eigen online shop. Deze wordt beheerd door Christian Zineker. In een hoek van de winkel staan spots, statief en camera klaar om een tweekleurige kan te fotograferen voor de presentatie op internet. "Ons volgende reclameproject is een reusachtige mok voor het atelier, die als podium voor selfies moet dienen," verklapt de echtgenoot van de keramiste. In het voorjaar van 2020 moet het opvallende object klaar zijn en voorbijgangers uitnodigen tot een fotosessie, zodat ze hun snapshots vervolgens op sociale media kunnen delen. Een model van de foto-mok staat tijdens ons bezoek al op de droogtafel. Een vrij gevormd figuurtje van klei kijkt vrolijk over de rand van de mok. 

Ze laten hun klanten veel vrijheid bij het winkelen. Iedereen kan zijn servies individueel samenstellen. "We staan vaak versteld van de combinaties," geven ze toe. "Het is zo spannend om de klanten te observeren bij het afwegen, en in gesprek krijgen we soms zelfs nieuwe ideeën voor ons werk." Tijdelijk uitverkochte onderdelen worden snel opnieuw gemaakt en naar de klanten thuis gestuurd. Zelfs bijzondere motiefwensen voeren ze graag uit. "We willen met ons ambacht iets bereiken wat de industrie niet kan. Dat zorgt voor tevredenheid en dat spreekt zich rond." Een tevredenheid die aan beide kanten te vinden is, zowel bij de koper als bij de maker. Wie bij een bezoek aan het atelier in Altenau wat tijd neemt, kan die tevredenheid voelen. Bij het zoeken, vinden en ontdekken.
 

                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                   van Thorsten Schmidt (2020)
 

© Thorsten Schmidt, Schmidt-Buch-Verlag
© Thorsten Schmidt, Schmidt-Buch-Verlag
© Thorsten Schmidt, Schmidt-Buch-Verlag

Contact