Geschiedenis

van de Harzer Toerismevereniging

Harz-toerisme sinds 1904

In het jaar 1904 werd de huidige Harzer Toerismevereniging opgericht onder de naam Harzer Verkehrsverband. Het uitgangspunt was het bloeiende toerisme rond de eeuwwisseling. Dit werd enerzijds bevorderd door de snelle uitbreiding van het spoorverkeer, maar anderzijds ook door de inzichten over de bijzondere werking van de verschillende genezende klimaten. Na de spoortechnische aansluiting op de bronmarkten van de grote steden kon de Harz in het begin slechts gedeeltelijk profiteren van de groeiende reislust en had het te lijden onder de concurrentie van andere regionale recreatiegebieden, die intensief met folders en affiches reclame maakten.

Oprichting en beginjaren

Ook de hertogelijke badcommissaris Ernst Dommes uit Bad Harzburg merkte tijdens zijn reizen op dat de Harz door een gebrek aan “reclame” tot dan toe weinig bekend was. Daarom stelde hij in december 1903 in een brief aan zijn ambtgenoten een bijeenkomst voor, waarin de gezamenlijke promotie van de regio centraal zou staan. Het geformuleerde doel “(...) dat ook voor de Harz een dergelijke ‘algemene’ reclame op gang moest worden gebracht, waarbij natuurlijk de bijzondere belangen van afzonderlijke plaatsen van meet af aan moesten worden uitgesloten ...” motiveerde ongeveer 50 vertegenwoordigers van Harzer plaatsen om op 5 januari 1904 in Goslar voor een eerste voorbespreking bijeen te komen. Dommes’ voorstel om een vereniging op te richten die algemene reclameactiviteiten zou uitvoeren, kreeg veel bijval. Tegelijk werd een werkgroep gevormd die de oprichting van de vereniging moest voorbereiden en het werkgebied vastleggen.

Deze nodigde op 3 maart 1904 uit voor een besluitvormende algemene vergadering in Bad Lauterberg. Het resultaat was de officiële oprichting van de Harzer Verkehrsverband (HVV); Bad Harzburg werd aangewezen als zetel van het kantoor en badcommissaris Dommes werd unaniem tot eerste voorzitter gekozen. Met onmiddellijke ingang verklaarden 25 plaatsen hun toetreding.

In de eerste jaren na de oprichting richtte het verenigingswerk zich vooral op het uitgeven van promotiemateriaal zoals bijvoorbeeld de “Reis door de Harz” of de “Blauwe Harzgids”, en op de uitbreiding van de spoor- en busverbindingen naar de Harz. Tijdens de oorlogsjaren 1914–1918 werd het werk van de vereniging aangepast aan de omstandigheden. Onder het motto “Genezing en ontspanning in de Harz” werden de promotieactiviteiten voortgezet. In die tijd moest de vereniging zich intensief bezighouden met de door de oorlog veroorzaakte tekorten in de bevoorrading.

Vluchtverbindingen naar de Harz

Na de Eerste Wereldoorlog nam het toerisme weer toe. Eind jaren twintig beschikte de Harz zelfs over regelmatige vliegroutes. In de dienstregeling van Deutsche Lufthansa AG werd in 1928 de zogenoemde “Harz-ring” vermeld. De dagelijkse vlucht vertrok om 15:35 uur vanuit Hannover. Met tussenlandingen in Hildesheim, Goslar, Wernigerode en Quedlinburg bereikte men om 18:00 uur Halle.

In 1929 vierde de HVV zijn 25-jarig jubileum. Op dat moment telde de vereniging al 128 leden.

De jaren dertig

De jaren dertig en de tijd van de Tweede Wereldoorlog veranderden het werk van de vereniging ingrijpend. Eerst werd ze onder het “Führerprinzip” geplaatst. In de herfst van 1933 riep de minister-president van de deelstaat Braunschweig, Dietrich Klagges, een ledenvergadering bijeen, waarin hij zelf het voorzitterschap op zich nam. Tegelijkertijd werd de vereniging hernoemd tot Landesfremdenverkehrsverband Harz (LFV). In augustus 1935 richtte Klagges een bevel aan de “kuuroorden, heilklimatische badplaatsen, luchtkuuroorden, zomerverblijven en overige toeristische bestemmingen” in de Harz, waarin hij de hoofden van de kuuradministraties opriep tot strikte discipline in de Jodenkwestie. Daarin wees hij er onder meer op dat volgens de richtlijnen van het heersende regime geen Joden mochten worden gehuisvest en dat er geen reclame mocht worden gemaakt voor Joodse hotels, restaurants en pensions. De bestuurders hadden deze richtlijnen na te leven.

Voor haar omvangrijke taken beschikte de LFV in deze periode over verhoogde middelen, die werden gegenereerd door de verplichte lidmaatschappen van de plaatsen en de opgelegde verplichting van de gemeenten om de toeristenverenigingen te ondersteunen. Tot de bijzondere werkterreinen in die tijd behoorde de noodzakelijke wegaanleg. Zo werden tijdens de Pinksterdagen van 1937 in de Harz 182.128 personenauto’s, 5.576 grote vrachtwagens en 1.666 buitenlandse bussen geteld. De twee belangrijkste wegbouwprojecten van die periode waren de Harzhochstraße B 242 en de grote parkeerplaats bij Torfhaus. Door het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog werden beide projecten stopgezet en pas in de jaren vijftig voltooid.

In de reclame concentreerde men zich in de vooroorlogse periode nog sterk op externe marketing. In de nieuwe brochure van de vereniging werden voor het eerst niet de afzonderlijke plaatsen, maar de Harz als geheel gepresenteerd. Verder werden de wintersport-weermeldingsdienst in samenwerking met het weerstation van Maagdenburg en de regelmatige persdienst ingevoerd – maatregelen die tot op de dag van vandaag tot het portfolio van de Harzer Tourismusverband behoren.

De Tweede Wereldoorlog

Een tragische breuk in de geschiedenis van de regionale toeristenbond was de Tweede Wereldoorlog. De Harz werd een productielocatie voor oorlogswapens. In het kader van de nazi-verplaatsing van wapenproductie naar ondergrondse locaties ontstonden hier in 1943 en 1944 twee buitenkampen van het concentratiekamp Buchenwald – bij Nordhausen het kamp Mittelbau-Dora, en bij Halberstadt het kamp Langenstein-Zwieberge. Veel gevangenen overleefden de onmenselijke omstandigheden niet. In april 1945 werden beide kampen door de SS ontruimd. Duizenden gevangenen stierven tijdens de ontruimingstransporten en dodenmarsen. Op beide locaties bevinden zich vandaag indrukwekkende herdenkingsplaatsen.

Tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog werden veel steden in de Harz zwaar beschadigd. Nordhausen en Halberstadt veranderden in april 1945 bijna volledig in puin en as. Ook in Wernigerode, Treseburg en Schierke werden talrijke woonhuizen, bedrijfsgebouwen en kuuroorden verwoest. Het toerisme kwam volledig tot stilstand en in mei 1945 werd het werk van de regionale toeristenbond Harz beëindigd.

Na intensieve gesprekken in de naoorlogse jaren kwam het in juli 1946 tot de heroprichting van de Harzer Verkehrsverband voor het Nedersaksische deel van de Harz, waarmee het toerisme nieuw leven werd ingeblazen.

1949 tot 1989

Het kantoor van de HVV werd in 1949 van Braunlage naar Goslar verplaatst en aangepast aan de toenemende werklast met een voltijdse directeur en extra personeel. Om het aantal gasten te verhogen, werkte de HVV nauw samen met de regionale en nationale pers en intensiveerde ze haar samenwerkingen met vervoersmaatschappijen, reisbureaus en touroperators. Na enkele tussenstops verhuisde het verenigingskantoor in 1966 naar het voormalige huis van het bakkersgilde, waar de vereniging vandaag de dag nog steeds gevestigd is.

Na de ontwikkeling van het eerste reclameconcept van de HVV in de jaren zeventig bestond de marketing uit een combinatie van reclame, public relations, verkoopbevordering en prijsbeleid. In deze periode ontstond ook de Harzgastkaart, die tot op de dag van vandaag overnachtende gasten die toeristenbelasting betalen gratis of gereduceerde diensten aanbiedt. Het eerste regionale Harz-logo – de gestileerde spar – werd in 1968 ontwikkeld en sierde tot in de jaren tachtig de reclamedrukwerk van de Harz.

Van oudsher was het de taak van de Harzer Verkehrsverband als belangenvertegenwoordiger van de toeristische sector om vertegenwoordigers van de landelijke en lokale autoriteiten het belang van het toerisme duidelijk te maken. Met als doel de waardering en financiële steun voor de sector te vergroten, publiceerde de HVV in samenwerking met het Instituut voor Economische Wetenschappen van de Technische Universiteit Braunschweig in 1968 voor het eerst het rapport „De economische betekenis van het toerisme in de Harz“.

De HVV sloeg in 1983 volledig nieuwe marketingpaden in, toen de eerste televisiespot over de Harz werd uitgezonden op de Westdeutsche Rundfunk. In de twintig seconden durende spot riep de Harz-heks de kijkers op om haar te schrijven. De televisiecampagne had een langdurig effect en zorgde zelfs voor verzoeken uit België en Nederland.

In de vele jaren van economische groei was het relatief eenvoudig om groei in het toerisme te realiseren. Nieuwe vakantiecomplexen met uitgebreide voorzieningen, zoals op de Glockenberg in Altenau of de Panoramic-hotelcomplexen in Hohegeiß en Bad Lauterberg, trokken een nieuw, jonger publiek naar de Harz. In de jaren tachtig liep deze groei terug. De concurrentiedruk nam toe en het aantal gasten begon te dalen.

Na de hereniging

Nadat de Harz 40 jaar verdeeld was, werd in november 1989 de grens geopend. De grensinstallaties werden op 11 november 1989 voor het eerst bij Eckertal overschreden. Op 3 december van datzelfde jaar „dwong“ het volk de opening van de Brocken af, de waarschijnlijk meest symbolische plek van de Duitse deling.

Kort daarna waren er de eerste contacten tussen het verenigingsbestuur en de toeristische partners uit het oostelijke deel van de Harz. Ook in de brochures moest de eenheid spoedig worden weergegeven. In de hoofdcatalogus „Harz-vakantie“ van 1990 werd het oostelijke deel al op meerdere speciale pagina’s gepresenteerd.

De partners uit dit gebied kregen in februari van dat jaar voor het eerst de kans zich onder de vlag van de HVV op de beurs Reisen Hamburg te presenteren. In maart 1991 koos de HVV tijdens haar buitengewone ledenvergadering een nieuw bestuur, dat bestond uit vertegenwoordigers van zowel de oostelijke als de westelijke Harz. De nieuwe huisstijl bestond uit de slogan „DE HARZ – altijd helemaal bovenaan“ en een middelgebergtecontour. Dit beeld verscheen op alle omslagen van de HVV-publicaties tot 2003. Die jaren werden gekenmerkt door een intensieve samenwerking en een uitgebreid marketingportfolio. Dankzij de betrouwbare financiële steun van de deelstaten kon de vereniging talrijke en kwalitatief hoogwaardige marketingmaatregelen realiseren. In 1996 werd het eerste elektronische boekingssysteem ingevoerd. In 1997 verscheen de eerste TUI-regiocatalogus over de Harz – een medium dat tot op de dag van vandaag samen met Duitslands grootste reisorganisatie wordt uitgebracht en uniek is in zijn soort. In 1998 ging de eerste internetsite van de HVV online onder www.harzinfo.de.

Herstructurering en een nieuw uiterlijk

Stagnerende overnachtingscijfers, overlappende taken van de in de Harz actieve verenigingen, kritiek op de structuur en werkwijze van de HVV – dit waren redenen die in 2008/2009 een uitgebreide discussieronde over de organisatie binnen het bestuur op gang brachten. Als resultaat – en na het onderzoeken van verschillende alternatieven – werden de Harzer Verkehrsverband en de Regionalverband Harz onder één gezamenlijke leiding geplaatst. De tot dan toe nog bestaande Harzer Förderkreis (HFK) werd ontbonden. Het belangrijkste aandachtsgebied van de HFK, het beheer van het productmerk „Typisch Harz“, werd overgedragen aan de HVV. De structuren binnen de Harzer Verkehrsverband werden efficiënter ingericht. Het bestuur werd in aantal gehalveerd. De marketing werd als een zelfstandige afdeling afgesplitst en valt sindsdien onder de verantwoordelijkheid van een bestuur van elf leden. Andere marketingonderwerpen worden behandeld in zogenaamde pools. Een uiting van de herstructurering en heroriëntatie was ook de naamswijziging in „Harzer Tourismusverband“.

In 2010 werd het marketingconcept logischerwijs herzien en een nieuw corporate design (CD) ontwikkeld. Op basis daarvan voert de vereniging tal van nieuwe, creatieve en deels onconventionele marketingactiviteiten uit. Vooral online en in campagnewerk heeft de marketing in de afgelopen jaren veel aandacht voor de Harz weten te trekken. Met grote meerderheid nam de ledenvergadering van de HTV in 2013 een nieuwe contributieregeling aan. Zo kon worden voorkomen dat de vereniging financieel zou leeglopen, en werd het toerismemarketing voor de komende jaren op een solide economische basis gezet.

De vereniging kijkt na meer dan honderd jaar terug op een bewogen geschiedenis vol tegenslagen en successen. Vandaag vormen de Harz en de Harzer Tourismusverband – met een opnieuw ontwikkeld CD – een eenheid die intern staat voor de regionale samenhang en extern voor de mooiste toeristische regio in het hart van Duitsland.

Dit zou je ook kunnen interesseren: 

Plezier & Activiteit

© HTV, M. Gloger

Historische mijnbouwlandschappen