© Fotoweberei & Schloß Wernigerode GmbH

Gernrode met de Stubenberg

1828

Het motief

Dit schilderachtige uitzicht vanaf de Bückeberg is op de voorgrond sterk veranderd, maar de bergen zijn er nog steeds en ook het paviljoen op de Stubenberg, dat tegenwoordig een hotel is. De Stubenberg trok vooral mensen aan – en daarmee ook schilders. Prins Victor Friedrich van Anhalt-Bernburg liet daar in 1754 een jacht- en herberg bouwen. Naar deze noordwestelijke uithoek van zijn kleine residentie kon hij te paard in minder dan een uur vanuit Ballenstedt rijden. Op dit niet zo hoge punt bewonderde men de ligging, die als blikvanger of ‘point de vue’ ook wandelaars van de omliggende, nog kale hellingen aantrok, en een ‘hemels uitzicht’ bood – naar het noorden tot aan Maagdenburg of in andere richtingen over de Harz. Al snel werd dit punt in alle Harz-gidsen beschreven. Exclusieve genietingen trokken tijdgenoten naar de Stubenberg.

Dit gezicht verscheen in 1828 in Braunschweig als blad 16 van een reeks van twintig lithografische Harzmotieven. Ze werden vervaardigd in Berlijn. In Braunschweig beschikte men toen nog niet over de technologie: niet over de dikke platen van Solnhofener kalksteen, de juiste persen en vooral niet over goede lithografen. Daarom liet men in Berlijn tekenen en drukken bij de toonaangevende instelling “Winckelmann und Söhne”.

Gernrode, Paetz
© Antiquariat Clemens Paulusch GmbH
Gustav Wilhelm Kraus naar Wilhelm Paetz

Kunstenaar

1828

ontstaan

Lithografie

27 x 34,5 cm uit: bladenreeks van het Koninklijk Lithografisch Instituut Berlijn

Privébezit

...

Wandeltip

Deze keer is het standpunt van de schilderblik niet zo makkelijk te vinden.
Variant 1: De fietsrondroute van de Osterteich in Gernrode via Ballenstedt en Quedlinburg, want die loopt direct langs het uitzicht aan de helling van de Bückeberg.
Variant 2: Wie beneden langs de weg van Gernrode naar Suderode fietst, komt langs de Hongersteen van 1846/47. Die herinnert eraan hoe moeilijk de tijden toen waren; door de misoogsten van 1846 en 1847 kwam het in het voorjaar van 1848 tot de bekende revolutionaire onrusten. Wie hier de nabijgelegen Baumschulenweg inslaat en zich dan rechts langs de rand van de helling houdt, kan de schilderlocatie niet missen.

Over de kunstenaar

Wilhelm Paetz (1800-1856) kwam uit Braunschweig, en als twintiger verdiende hij wat geld door voor de Schenksche Buchhandlung in zijn geboortestad tekeningen van stadsgezichten te maken. Pas in zijn midden dertig ging hij voor een paar jaar naar de academie van Düsseldorf. In 1841 werd hij door vorst Georg Wilhelm van Schaumburg-Lippe benoemd tot tekenleraar aan het Adolphinum Gymnasium in Bückeburg. Het blijft telkens weer verbazingwekkend hoe mobiel schilders waren en meestal onduidelijk hoe de communicatie werkte. Ze staken vast niet zomaar hun neus in de wind op zoek naar nieuwe motieven, interessante leraren, opdrachtgevers of zelfs een baan.

Ter vergelijking

Anoniem, Gernrode vanuit het noorden, rond 1830, olieverf op metaal, 14 x 20 cm, Koller Auktionen

Gernrode von Norden, Anonym
©  www.kollerauktionen.ch

Niet elk schilderij is naar de natuur gemaakt. Schilders leerden van de werken van anderen en gebruikten die graag als inspiratie of voorbeeld. Soms kunnen kleine kettingen van nageschilderde werken worden gevolgd, en meestal variëren schilders tijdens het kopiëren een beetje, vooral in de stoffering. Het is de moeite waard om dit schilderij met de lithografie te vergelijken. Door goed te observeren valt te ontdekken dat het schilderij na de lithografie is ontstaan.

Christian Friedrich Gille, Stubenberg vanuit het noorden, rond 1870, aquarel op stevig roodachtig getint papier, 20,5 x 22,5 cm, particuliere collectie, voorheen Dr. Peter Posse, Dessau

Christian Friedrich Gille, Stubenberg von Norden
© www.veryimportantlot.com

Christian Friedrich Gille werd in 1805 in Ballenstedt geboren. In Dresden was hij vooral een leerling van Johan Clausen Dahl, de bekende Noor die samen met Caspar David Friedrich in hetzelfde huis woonde aan de Elbe 33. Honderden van Gilles geweldige olieschetsen zijn bewaard gebleven. Tijdens zijn leven was hij echter onbekend, stierf volkomen verarmd en werd pas in de laatste jaren herontdekt. Dat hij vaak in de Harz was, ligt voor de hand, want hij kwam uit Ballenstedt. Maar dat vraagt nog om verder onderzoek. Het late aquarel van de Stubenberg is daarvoor een puzzelstukje.