Walkenried kloosterruïne

Walkenried heeft een goede verbinding met de regionale trein Göttingen-Nordhausen, en het klooster is absoluut een bezoek waard. Misschien kun je daarna ook het museum bezoeken, of een rondwandeling maken langs de kloostervijvers, over de Höllstein (met een prachtig uitzicht) naar de Sachsenstein en weer terug. (6 kilometer)

De schilder Carl Hasenpflug (1802-1858) specialiseerde zich aanvankelijk in stadsgezichten en schilderijen van gave gotische architectuur. Hij was een Berlijner, maar keerde de groeiende metropool de rug toe en vestigde zich in 1830 in Halberstadt. We hebben prachtige schilderijen van hem van de dom van Halberstadt en Magdeburg. Het is opmerkelijk dat hij, na een korte periode als landschapschilder aan het begin van de jaren 1830, tientallen jaren lang alleen nog ruïnes in de sneeuw schilderde. Caspar David Friedrichs schilderijen van ruïnes in de sneeuw, twintig jaar eerder, waren uit de mode geraakt; de schilder was oud en niet meer gevraagd. En toen kwam Carl Hasenpflug, die zijn zoon had kunnen zijn, opnieuw met het motief van de ruïne in de sneeuw, en dat raakte precies de gevoelige snaar van die tijd. In het midden van de jaren 1830 waren er een paar extreem koude winters. Maakte dat zulke schilderijen zo aantrekkelijk, of waren er nog andere redenen?

Meer dan 50 voorstellingen van zeer uiteenlopende kloosterruïnes in de winter, geschilderd tussen 1840 en 1870 door Carl Hasenpflug en anderen, zijn te tellen. Ze vallen in een tijd waarin industrialisatie, armoede en mislukte pogingen tot democratie met elkaar botsten. Zo werd een schilderij als dit een symbool voor een kil op vooruitgang gerichte tijdgeest, waarin grootse gotische bouwwerken tot ruïnes vervielen, ook omdat ze niet langer door werkelijk geloof bezield werden. Het schilderij is dus een weemoedige terugblik op het verleden — daarom ook de muziek erin.

De mens heeft zeven zintuigen. Kan schilderkunst een klank voortbrengen die het ene zintuig door het andere laat prikkelen? Wat de romantici geloofden, is inmiddels wetenschappelijk bewezen. Laten we proberen de muziek in dit schilderij te beschrijven: de hoofdklank is de koude van de ochtend. Er is vers sneeuw gevallen. We staan binnen in de kerkruïne; om ons heen een gesloten gebied van muren en enkele sparren. Voor ons een afgrond die het geluid dempt. Plechtig daarentegen, als een trompetklank, is in het midden van het schilderij het motief van de vervallen westgevel van de kloosterkerk – deels al in het zonlicht. Van dichtbij, bijna pijnlijk precies, kunnen we de beschadigingen aan breuken en voegen zien. In dit schilderij ontmoeten grootsheid en verwoesting elkaar! Een romantische klank vol spanningen dus.